درمان ناباروری در مردان یکی از مهم‌ترین موضوعات در حوزه سلامت باروری است که نیاز به تشخیص دقیق و اقدامات تخصصی دارد.

ناباروری در مردان یکی از چالش‌های شایع در میان زوج‌هایی است که به دنبال فرزندآوری هستند.

حدود 10٪ از زوجین برای ارزیابی باروری به مراکز درمانی مراجعه می‌کنند، و در نیمی از موارد، عامل مردانه نقش کلیدی در ناباروری دارد.

هدف از مدیریت پزشکی ناباروری، تشخیص علل برگشت‌پذیر و درمان آن‌ها با روش‌های مناسب برای بهبود کیفیت منی و دستیابی به بارداری طبیعی است.

در این مقاله، ابتدا به روش‌های درمانی ناباروری در مردان پرداخته شده و سپس سایر جنبه‌های مرتبط بررسی می‌شوند.

علل ناباروری در مردان

علل ناباروری مردان به چهار دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

اختلالات هورمونی هیپوفیز یا هیپوتالاموس

غده هیپوفیز هورمون‌های کلیدی مانند LH و FSH ترشح می‌کند که برای تولید اسپرم ضروری‌اند. اختلال در این غده می‌تواند باعث کاهش تعداد یا کیفیت اسپرم شود.

مشکلات تحرک اسپرم

تحرک کم اسپرم یا ناتوانی در رسیدن به تخمک یکی از علل شایع ناباروری است. این مشکل گاهی با درمان دارویی یا جراحی قابل اصلاح است.

اختلالات غدد جنسی

اختلال در بیضه‌ها یا تولید هورمون‌های جنسی می‌تواند به ناباروری منجر شود. این مشکلات نیاز به تشخیص دقیق توسط متخصص دارند.

علل ناشناخته (ایدیوپاتیک)

تا 25٪ از موارد ناباروری مردان ایدیوپاتیک هستند و هیچ علت مشخصی برای آن‌ها یافت نمی‌شود. این موارد اغلب با درمان‌های تجربی مدیریت می‌شوند.

تشخیص ناباروری در مردان

تشخیص علل ناباروری در مردان در دو مرحله انجام می‌شود.

مرحلۀ نخست معاینۀ فیزیکی است و مرحلۀ دوم شامل آزمایش‌های تشخیصی خواهد بود.

معاینۀ فیزیکی

در این مرحله، پزشک با معاینه بیمار به دنبال نشانه‌های واریکوسل همراه با اتساع و تورم سیاهرگ‌های بیضه و همچنین ناهنجاری‌های ظاهری بیضه است.

نحوۀ رویش مو در اطراف آلت تناسلی از علائم کمبود اسپرم به شمار می‌آید و در این معاینه، بررسی غدۀ پروستات نیز انجام می‌گیرد.

آزمایش‌های تشخیصی

در مرحلۀ بعد، برای شناسایی علت ناباروری در مردان، آزمایش‌های مختلفی انجام می‌شود که شامل موارد زیر است:

آزمایش خون

در این آزمایش، میزان ترشح هورمون‌های FSH یا هورمون محرک فولیکول، هورمون تستوسترون، هورمون پرولاکتین و هورمون جسم زرد اندازه‌گیری می‌گردد.

آزمایش مایع منی

یکی از مهم‌ترین آزمایش‌ها محسوب می‌شود و در آن ویژگی‌های مایع منی بررسی می‌گردد.

حجم و میزان آبکی بودن منی و نیز خصوصیات اسپرم مانند تعداد، ضعف اسپرم، تعیین آنتی‌بادی‌های اسپرم، بررسی قدرت نفوذ و شکل آن از عوامل تعیین‌کننده در این آزمایش هستند.

آزمایش ژنتیک

این آزمایش برای شناسایی ناهنجاری‌های ژنتیکی و اختلالات کروموزومی انجام می‌شود.

اولتراسوند

در این روش با استفاده از امواج صوتی، ساختار بیضه‌ها تحت بررسی قرار می‌گیرد.

نمونه‌برداری از بیضه

نمونه‌ای کوچک از بیضه برداشته می‌شود تا بافت و مشکلات احتمالی آن مورد ارزیابی قرار گیرد.

آزمایش بعد از نزدیکی

در این آزمایش، میزان نفوذ اسپرم به داخل مخاط رحم بررسی می‌شود.

عواملی که ریسک ناباروری در مردان را بالا می‌برد

عوامل ناباروری در مردان شامل مواجهه با شرایط محیطی مضر، اختلالات مادرزادی و پیامدهای برخی بیماری‌ها است.

بیماری‌هایی که عملکرد بدن را دچار اختلال کرده و میزان ترشح هورمون‌ها را تغییر می‌دهند، مانند دیابت و بیماری‌های خودایمنی مانند مالتیپل اسکلروزیس (ام‌اس)، می‌توانند باعث کمبود اسپرم یا ضعیف بودن آن شوند.

ابتلا به سندروم‌هایی مانند کلاین فلتر و کارتانژر نیز یکی از دلایل ناباروری به شمار می‌رود.

غدۀ هیپوفیز که مسئول ترشح هورمون‌های جنسی است، هر گونه اختلال در عملکرد آن و تغییر در میزان ترشح هورمون‌ها می‌تواند باعث ناباروری مردان شود.

افرادی که دچار سوءتغذیه هستند به دلیل کمبود ویتامین‌های ضروری، اسپرم‌های سالم و قوی نخواهند داشت.

آسیب‌های نخاعی، آسیب‌های فیزیکی و قرار گرفتن بیضه‌ها در معرض حرارت، از دیگر عوامل موثر در ناباروری مردان محسوب می‌شوند.

مشکلات مادرزادی در ساختار و عملکرد بیضه‌ها می‌تواند فرد را در باروری با مشکل مواجه کند.

شیمی‌درمانی و پرتودرمانی نیز به دلیل اثر بر سایر اندام‌ها، ممکن است عملکرد بیضه‌ها را مختل نماید.

عفونت‌ها، چه عفونت‌های قدیمی مانند اوریون و چه عفونت‌های منتقل‌شده از طریق تماس جنسی، می‌توانند تولید اسپرم را دچار مشکل کنند.

مواجهه با مواد شیمیایی مضر یا فلزات سنگین مانند سرب، ریسک ناباروری را افزایش می‌دهد.

اعتیاد به مواد مخدر، مصرف سیگار و قلیان با کاهش تعداد اسپرم می‌تواند عامل ناباروری مردان باشد.

برخی داروها مانند داروهای ضدافسردگی، داروهای آرتروز و داروهای کنترل فشار خون نیز در تولید اسپرم اختلال ایجاد می‌کنند.

چاقی نیز یکی از ریسک فاکتورهای شناخته‌شده برای ناباروری در مردان است.

واریکوسل عارضه‌ای است که با تورم رگ‌های بیضه همراه است و فرآیند تخلیه را دچار مشکل می‌کند. یکی از علل کاهش تعداد اسپرم، وجود واریکوسل است.

روش‌های درمان ناباروری در مردان

درمان ناباروری در مردان به عوامل مختلفی مانند علت اصلی، شدت مشکل، و شرایط بیمار بستگی دارد.

امروزه گزینه‌های درمانی متنوعی وجود دارند که می‌توانند به بهبود باروری کمک کنند. در ادامه، روش‌های اصلی درمان ناباروری در مردان شرح داده شده‌اند.

اصلاح سبک زندگی برای درمان ناباروری

سبک زندگی نقش مهمی در سلامت باروری مردان دارد. رعایت موارد زیر می‌تواند به بهبود کیفیت اسپرم و افزایش شانس باروری کمک کند:

• ورزش منظم: فعالیت بدنی متعادل، متابولیسم بدن را تنظیم کرده و ترشح هورمون‌ها را بهبود می‌بخشد.
• مدیریت استرس: کاهش فشار روانی بر سلامت جسمی و روانی تأثیر مثبت دارد.
• تناسب اندام: حفظ شاخص توده بدنی (BMI) مناسب از بروز اختلالات هورمونی جلوگیری می‌کند.
• اجتناب از گرمای بیش از حد: نپوشیدن لباس زیر تنگ و دوری از محیط‌های گرم مانند سونا به سلامت بیضه‌ها کمک می‌کند.
• رژیم غذایی سالم: مصرف غذاهای غنی از ویتامین‌ها و مواد معدنی مانند روی و اسید فولیک برای بهبود کیفیت اسپرم مفید است.
• مشاوره برای ناتوانی جنسی: آموزش رفتاری برای مشکلات مانند اختلال نعوظ یا انزال زودرس می‌تواند باروری را بهبود بخشد.

درمان دارویی ناباروری در مردان

داروهای مورد استفاده برای درمان ناباروری به علت اصلی مشکل بستگی دارند.

برخی از داروهای رایج عبارتند از:

• کلومیفن سیترات: این دارو با افزایش ترشح استروژن، کیفیت اسپرم را بهبود می‌بخشد و گاهی همراه با ویتامین E تجویز می‌شود.
• لتروزول: برای افزایش تستوسترون و بهبود مشکلات اسپرم استفاده می‌شود.
• بروموکریپتین: برای تنظیم سطح پرولاکتین تجویز می‌شود.
• ایمی‌پرامین: برای درمان مشکلات انزال توصیه می‌شود.

درمان دارویی باید حداقل 3 تا 6 ماه ادامه یابد تا یک چرخه کامل اسپرماتوژنز (74 روز) تکمیل شود.

با این حال، بیماران باید از احتمال پاسخ محدود به درمان و نرخ پایین بارداری در مقایسه با روش‌های کمک باروری (ART) آگاه باشند.

درمان جراحی ناباروری در مردان

در مواردی که مشکلات ساختاری مانند انسداد مجاری یا واریکوسل وجود دارد، جراحی گزینه‌ای مؤثر است.

روش‌های جراحی شامل موارد زیر هستند:

• وازووازوستومی یا وازواپیدیدیموستومی (VEA): برای رفع انسداد مجاری.
• استخراج اسپرم از بیضه (TESA, TESE, Micro-TESE): برای جمع‌آوری مستقیم اسپرم از بیضه.
• استخراج اسپرم از اپیدیدیم (PESA, MESA): برای استفاده در روش‌های کمک باروری.
• واریکوسلکتومی: برای درمان واریکوسل که می‌تواند کیفیت اسپرم را بهبود بخشد.

روش‌های کمک باروری (ART)

اگر روش‌های دیگر مؤثر نباشند، تکنیک‌های کمک باروری مانند موارد زیر استفاده می‌شوند:

• تزریق اسپرم داخل سیتوپلاسمی (ICSI): تزریق مستقیم یک اسپرم به تخمک در آزمایشگاه.
• لقاح آزمایشگاهی (IVF): جمع‌آوری تخمک‌ها و بارور کردن آن‌ها با اسپرم در آزمایشگاه، سپس انتقال جنین به رحم.

این روش‌ها اگرچه مؤثر هستند، اما هزینه‌بر بوده و ممکن است خطراتی مانند تحریک بیش از حد تخمدان یا چندقلوزایی را به همراه داشته باشند.

مقایسه روش‌های کلیدی درمان ناباروری در مردان

برای انتخاب بهترین روش درمان ناباروری در مردان، مقایسه روش‌های مختلف ضروری است.

روش‌های اصلاحی سبک زندگی کم‌هزینه و غیرتهاجمی هستند، اما اثربخشی آن‌ها به شدت مشکل بستگی دارد.

درمان‌های دارویی برای مشکلات هورمونی یا اسپرم ضعیف مناسب‌اند، اما نیاز به دوره‌های طولانی‌مدت دارند و ممکن است نتایج متغیری داشته باشند.

جراحی‌هایی مانند واریکوسلکتومی یا استخراج اسپرم برای موارد خاص مانند انسداد یا واریکوسل بسیار مؤثر هستند، اما تهاجمی بوده و نیاز به مهارت جراح دارند.

روش‌های کمک باروری مانند ICSI و IVF بالاترین نرخ موفقیت را دارند، اما هزینه بالا و پیچیدگی فرآیند از معایب آن‌هاست.

انتخاب روش مناسب باید با مشاوره متخصص و بر اساس شرایط بیمار انجام شود.

برای مثال، مردانی با ناباروری ایدیوپاتیک ممکن است از ترکیب درمان دارویی و ART بهره‌مند شوند، در حالی که افرادی با مشکلات ساختاری به جراحی نیاز دارند.

عوارض درمان ناباروری در مردان

درمان ناباروری در مردان ممکن است با چالش‌ها و عوارضی همراه باشد.

درمان‌های دارویی می‌توانند عوارضی مانند سردرد، تغییرات خلقی، یا مشکلات گوارشی ایجاد کنند.

جراحی‌ها خطراتی مانند عفونت، خونریزی، یا آسیب به بافت‌های اطراف را دارند.

روش‌های کمک باروری نیز ممکن است به دلیل هزینه بالا یا فشار روانی ناشی از فرآیند، برای زوجین چالش‌برانگیز باشند.

علاوه بر این، در مواردی مانند ناباروری ایدیوپاتیک، عدم قطعیت در نتایج درمان می‌تواند ناامیدکننده باشد.

مشاوره با متخصصان بیمارستان نیکان برای ارزیابی دقیق و انتخاب بهترین روش درمانی ضروری است.

این مشاوره به بیماران کمک می‌کند تا با آگاهی کامل از عوارض احتمالی و نرخ موفقیت، تصمیمات آگاهانه‌ای بگیرند.

رژیم غذایی مناسب برای درمان ناباروری

رژیم غذایی سالم نقش مهمی در بهبود باروری دارد. مصرف مواد غذایی زیر توصیه می‌شود:

• ماهی‌های چرب: مانند سالمون و ساردین، سرشار از امگا-3.
• آجیل‌ها: مانند گردو، منبع خوبی از چربی‌های سالم.
• غذاهای غنی از روی: مانند حبوبات و تخمه کدو.
• لبنیات کم‌چرب: برای تأمین کلسیم و پروتئین.
• غذاهای غنی از اسید فولیک: مانند اسفناج و عدس.

پیشگیری از ناباروری در مردان

پیشگیری از ناباروری با رعایت سبک زندگی سالم امکان‌پذیر است:

• ترک سیگار و الکل: این مواد کیفیت اسپرم را کاهش می‌دهند.
• اجتناب از گرمای بیش از حد: دوری از سونا و لباس زیر تنگ.
• مدیریت استرس: کاهش فشار روانی با تکنیک‌های آرام‌سازی.
• حفاظت از بیضه‌ها: استفاده از محافظ در ورزش‌های پرخطر.
• کنترل بیماری‌های مزمن: مانند دیابت یا فشار خون.

تجربیات بیماران از درمان ناباروری در مردان

من و همسرم سال‌ها برای بچه‌دار شدن تلاش کردیم، اما نتیجه‌ای نگرفتیم. پس از مراجعه به بیمارستان نیکان، آزمایش‌ها نشان داد که تعداد و تحرک اسپرم من پایین است.

تیم متخصصان بیمارستان ابتدا اصلاح سبک زندگی، مانند رژیم غذایی غنی از روی و اسید فولیک و کاهش استرس را توصیه کردند.

سپس درمان دارویی با کلومیفن سیترات آغاز شد. سه ماه اول تغییر زیادی ندیدم و کمی ناامید شدم، اما پزشکان بیمارستان نیکان تأکید کردند که باید حداقل 6 ماه صبر کنیم.

در کنار دارو، ورزش منظم و دوری از محیط‌های گرم را رعایت کردم. پس از 6 ماه، نتایج آزمایش اسپرم بهبود چشمگیری نشان داد.

در نهایت، با روش ICSI که تیم بیمارستان پیشنهاد داد، همسرم باردار شد.

این مسیر چالش‌برانگیز بود، اما حمایت و تخصص تیم بیمارستان نیکان اعتمادبه‌نفسم را بالا برد.

حالا که منتظر فرزندمان هستیم، از صبر و انتخاب بیمارستان نیکان برای درمان سپاسگزارم.

هزینه درمان ناباروری

هزینه درمان ناباروری به عوامل متعددی بستگی دارد و برای هر زوج متفاوت است.

نوع روش درمان، میزان پیشرفت بیماری، سن زوجین، سابقه پزشکی، و تعداد جلسات درمانی از مهم‌ترین مواردی هستند که بر هزینه نهایی تأثیر می‌گذارند.

به طور کلی، درمان ناباروری می‌تواند از روش‌های ساده مانند مصرف داروهای محرک تخمک‌گذاری تا روش‌های پیشرفته‌تر مانند آی‌یو‌آی (IUI) یا آی‌وی‌اف (IVF) متغیر باشد.

هر کدام از این روش‌ها هزینه خاص خود را دارند و انتخاب آن باید بر اساس تشخیص پزشک متخصص انجام شود.

در روش آی‌یو‌آی، اسپرم پس از آماده‌سازی در آزمایشگاه مستقیماً به رحم تزریق می‌شود و نسبت به روش‌های دیگر هزینه کمتری دارد.

در روش آی‌وی‌اف، تخمک و اسپرم در محیط آزمایشگاهی با هم ترکیب شده و سپس جنین تشکیل‌شده به رحم منتقل می‌شود که هزینه بیشتری دارد.

عواملی مانند نیاز به داروهای تحریک تخمک‌گذاری، انجام آزمایش‌های ژنتیکی یا استفاده از جنین یا تخمک اهدایی نیز می‌توانند هزینه‌ها را افزایش دهند.

برخی از کلینیک‌ها خدمات مشاوره و بسته‌های درمانی ترکیبی ارائه می‌دهند تا هزینه‌ها برای زوجین مقرون‌به‌صرفه‌تر شود.

در برخی موارد بیمه‌ها بخشی از هزینه‌های درمان ناباروری را پوشش می‌دهند، اگرچه این پوشش محدود است.

در نهایت، مهم است که پیش از شروع درمان، با پزشک متخصص در مورد گزینه‌های موجود، احتمال موفقیت هر روش و برآورد تقریبی هزینه مشورت شود تا تصمیمی آگاهانه و متناسب با شرایط مالی و جسمی گرفته شود.

سوالات متداول

درمان ناباروری یکی از دغدغه‌های مهم بسیاری از زوج‌هاست که با پیشرفت روش‌های پزشکی، دیگر مانند گذشته غیرممکن نیست.

امروزه با تشخیص دقیق علت ناباروری و استفاده از روش‌های نوین، شانس بارداری در بسیاری از موارد به میزان قابل‌توجهی افزایش یافته است.

در ادامه، به برخی از رایج‌ترین سوالات درباره درمان ناباروری پاسخ داده‌ایم.

آیا ناباروری همیشه قابل درمان است؟

در بسیاری از موارد بله، اما میزان موفقیت درمان بستگی به علت ناباروری، سن زوجین و پاسخ بدن به درمان دارد.

برخی مشکلات با دارو یا جراحی ساده برطرف می‌شوند و برخی دیگر نیاز به روش‌های پیشرفته‌تری مانند آی‌یو‌آی یا آی‌وی‌اف دارند.

چه زمانی باید برای درمان ناباروری به پزشک مراجعه کرد؟

اگر زوجی پس از یک سال رابطه منظم و بدون جلوگیری باردار نشوند (و در خانم‌های بالای 35 سال پس از شش ماه)، لازم است به پزشک متخصص مراجعه کنند تا علت ناباروری مشخص شود.

آیا درمان ناباروری دردناک است؟

بیشتر روش‌های درمان ناباروری بدون درد یا با ناراحتی خفیف همراه هستند. در صورت نیاز به روش‌های تهاجمی‌تر، از بی‌حسی یا بیهوشی استفاده می‌شود تا بیمار احساس درد نداشته باشد.

آیا سبک زندگی بر موفقیت درمان ناباروری تأثیر دارد؟

بله، عواملی مانند تغذیه سالم، خواب کافی، ترک سیگار و کاهش استرس می‌توانند شانس موفقیت درمان را افزایش دهند.

آیا نوع درمان ناباروری برای همه یکسان است؟

خیر، نوع درمان کاملاً بستگی به شرایط جسمی، سابقه پزشکی و علت ناباروری دارد.

پزشک پس از بررسی‌های لازم، بهترین روش را پیشنهاد می‌دهد تا شانس بارداری طبیعی یا آزمایشگاهی بیشتر شود.